الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
50
دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )
برود ، چنين مال و دارايى مذموم است و بايد از آن برحذر بود . در قرآن مىخوانيم : « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ » . « 1 » گفتنى است كه هشدارهاى قرآن دربارهء علاقه به زن و فرزند و زندگى به معناى بريدن پيوندهاى دوستى و محبت در خانواده و يا ناديده گرفتن عواطف انسانى نيست ، بلكه منظور آن است كه نبايد عشق به زن و فرزند ، مال و مقام ، به خدا فراموشى بينجامد و انسان را در مسيرى خارج از دايرهء بندگى و اطاعت خداوند بكشاند . قرآن با اشاره به اين نكته مىفرمايد : « « قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِىَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَايَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ » ؛ بگو ، اگر پدران ، و فرزندان و برادران و همسران و طايفهء شما ، و اموالى كه به دست آوردهايد ، و تجارتى كه از كساد شدنش مىترسيد و خانههايى كه به آن علاقه داريد ، در نظرتان از خداوند و پيامبرش و جهاد در راه او محبوبتر است ، در انتظار اين باشيد كه خداوند عذابش را بر شما نازل كند و خداوند گروه فاسقان را هدايت نمىكند » . « 2 » 3 . ترجيح دنيا بر آخرت از آيات قرآن استفاده مىشود يكى از جهات مذموم بودن دنيا از نگاه دين ، به اين نكته بر مىگردد كه انسان در دوراهىِ دنيا و آخرت ، دنيا را برگزيند و آخرت را فراموش كند . قرآن در آيات متعددى به اين نكته اشاره كرده است . از جمله در سورهء نحل در ارتباط با كسانى كه پس از ايمان آوردن ، از آن دست كشيدند و راه كفر و ارتداد را پيش گرفتند مىخوانيم : « « ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ » ؛ اين ( كفرگزينى پس از ايمان ) به جهت آن است كه زندگانى پست مادى را بر آخرت ترجيح دادند » . « 3 » در سورهء توبه مىخوانيم : خداوند در سرزنش آن دسته از مسلمانان كه براى رفتن به جنگ تبوك ، از خود سستى نشان دادند ، فرمود : « « أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِى الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ » ؛ آيا به زندگى دنيا به جاى آخرت راضى شدهايد ؟ ! با اينكه متاع زندگى دنيا ، در برابر آخرت جز اندكى نيست » . « 4 » همچنين در سورهء اعلى در نكوهش كسانى كه اسير مطامع دنيا و زرق و برق آن شدهاند و آخرت را به فراموشى سپردهاند ، مىخوانيم : « بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا * وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى » . « 5 » كوتاه سخن آنكه ، آنچه در نگاه دين نكوهش شده در واقع اصل دارايى و امكانات مادى نيست ، بلكه دلبستگىها و فراموشى خدا و تقدم آخرت بر دنياست . اين بخش را با سخنى جامع و معروف از امام
--> ( 1 ) . منافقون ، آيهء 9 . ( 2 ) . توبه ، آيهء 24 . ( 3 ) . نحل ، آيهء 107 . ( 4 ) . توبه ، آيهء 38 . ( 5 ) . اعلى ، آيهء 16 - / 17 .